Zawezwanie do próby ugodowej, co to jest i jakie pełni funkcje?

Zawezwanie do próby ugodowej stanowi szczególną instytucję prawa cywilnego, oferującą alternatywę wobec standardowych postępowań sądowych. Składa się je do sądu rejonowego jako pismo, w którym wnioskodawca musi dokładnie określić przedmiot oraz wysokość swojego roszczenia. Mechanizm ten uruchamia specjalne postępowanie pojednawcze, które znacznie różni się od klasycznego procesu przed sądem. Dowiedz się więcej na temat zawezwania do próby ugodowej, jak się ma ono do zawieszenia biegu terminu przedawnienia i jak wygląda cała procedura.

Na czym polega zawezwanie do próby ugodowej?

Zawezwanie do próby ugodowej to formalny krok podejmowany w celu polubownego rozwiązania sporu przed rozpoczęciem procesu. Polega ono na złożeniu wniosku do sądu o zwołanie spotkania między stronami konfliktu, podczas którego próbują one dojść do porozumienia i zawrzeć ugodę. Celem tego działania jest szybkie i mniej kosztowne rozwiązanie sporu, bez konieczności prowadzenia pełnego postępowania sądowego. Zawezwanie do próby ugodowej może dotyczyć zarówno spraw cywilnych, jak i gospodarczych, a jego formalności są regulowane przepisami prawa, m.in. Kodeksu postępowania cywilnego.

Spotkanie w ramach próby ugodowej prowadzi sąd lub wyznaczony mediator, który pomaga stronom w wypracowaniu kompromisu. Jeśli strony osiągną porozumienie, spisują ugodę, która ma moc dokumentu wykonawczego i może być egzekwowana podobnie jak wyrok sądu. W przypadku braku porozumienia sprawa może być kontynuowana w zwykłym trybie sądowym. Dzięki temu mechanizmowi strony mają szansę na zachowanie dobrych relacji biznesowych lub osobistych oraz ograniczenie kosztów związanych z długotrwałym procesem sądowym.

Podstawa prawna: Kodeks Postępowania Cywilnego i Ustawa o kosztach sądowych

Zawezwanie do próby ugodowej ma swoje podstawy w Kodeksie postępowania cywilnego. W oczach prawa istotne jest dążenie do porozumienia, dlatego zawezwanie do próby ugodowej to ceniona i chętnie wybierana droga, często prowadząca do polubownego rozwiązania sporu.

"Art. 185. § 1. O zawezwanie do próby ugodowej – bez względu na właściwość rzeczową – można zwrócić się do sądu rejonowego ogólnie właściwego dla przeciwnika, a w braku podstaw do ustalenia tej właściwości – do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania albo siedziby wzywającego. § 11. W wezwaniu należy zwięźle oznaczyć sprawę i przedstawić propozycje ugodowe. Do wezwania niespełniającego tych wymogów przepis art. 130 stosuje się odpowiednio. § 2. Postępowanie pojednawcze przeprowadza sąd w składzie jednego sędziego. § 3. Z posiedzenia sporządza się protokół. Jeżeli doszło do ugody, jej osnowę wciąga się do protokołu albo zamieszcza się w odrębnym dokumencie stanowiącym załącznik do protokołu i stwierdza podpisami stron. Przepis art. 223 § 1 zdanie trzecie stosuje się odpowiednio.".

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego

Czym się różni postępowanie pojednawcze od rozprawy?

Istotą tego rozwiązania jest umożliwienie stronom bezpośredniego dialogu w kontrolowanych warunkach sądowych. W odróżnieniu od typowej rozprawy:

• nie prowadzi się postępowania dowodowego,
• nie przesłuchuje się świadków,
• sędzia pełni rolę mediatora, skupiając się na wypracowaniu kompromisowego rozwiązania konfliktu.

Najważniejsze zadania instytucji

System ten realizuje kilka kluczowych funkcji w strukturze prawnej:

• zawiesza bieg terminu przedawnienia roszczenia, co jest istotne przy zbliżających się terminach,
• dzięki tej ochronnej roli wierzyciel może zabezpieczyć swoje uprawnienia bez konieczności wnoszenia pełnego pozwu,
• ekonomizuje procedurę dzięki niskiej opłacie sądowej,
• eliminuje ryzyko poniesienia kosztów zastępstwa procesowego w przypadku niekorzystnego rozstrzygnięcia.

W efekcie wierzyciele i dłużnicy podpisują ugodę, która ma być zgodna z prawem i zasadami współżycia społecznego, a także, co jeszcze bardziej istotne, nie może zmierzać do obejścia prawa.

Aspekty mediacyjne i mobilizujące

Instytucja zapewnia forum dla konstruktywnych rozmów, gdzie sąd aktywnie wspiera obie strony w osiągnięciu wzajemnie akceptowalnego kompromisu. Ewentualna ugoda posiada moc prawną równoważną prawomocnemu orzeczeniu, umożliwiając jej przymusową realizację.

Dla dłużnika zawezwanie pełni także funkcję mobilizującą. Otrzymanie urzędowego dokumentu z sądu często skłania do podjęcia konstruktywnych kroków, a psychologiczny wydźwięk oficjalnego pisma zwiększa skłonność do negocjacji.

Ograniczenia oraz dodatkowe zalety zawezwania do próby ugodowej

Procedura ma charakter jednorazowy względem konkretnego roszczenia. Po zakończeniu postępowania bez osiągnięcia ugody wnioskodawca nie może ponownie skorzystać z tej możliwości w identycznej sprawie. To ograniczenie zapobiega nadużyciom i chroni przed przewlekaniem spraw.

Mechanizm pełni również funkcję edukacyjną – dłużnik otrzymuje szczegółowe informacje o naturze i wartości roszczeń, co pozwala na świadomą analizę swojej sytuacji prawnej. Jasność żądań zwiększa szanse na osiągnięcie porozumienia.

Znaczenie dla systemu sprawiedliwości

Z perspektywy organizacji wymiaru sprawiedliwości instytucja przyczynia się do odciążenia sądów poprzez umożliwienie polubownego rozwiązywania konfliktów. Ta procedura wspomaga efektywność całego systemu, skracając czas rozpatrywania sporów i zmniejszając obciążenie pracą sędziów.

Skutki prawne zawezwania do próby ugodowej

Zawezwanie do próby ugodowej jest instytucją znaną polskiemu prawu od lat i tradycyjnie traktowaną jako element tzw. postępowania pojednawczego, którego celem było odciążenie sądów i zachęcanie stron do polubownego rozwiązywania sporów. Z punktu widzenia praktyki obrotu gospodarczego przez długi czas pełniło ono również funkcję „zabezpieczającą” interes wierzyciela, zwłaszcza w kontekście przedawnienia roszczeń.

Obecnie zawezwanie wywołuje określone skutki procesowe i materialnoprawne – inicjuje formalne postępowanie przed sądem rejonowym, dokumentuje próbę polubownego rozwiązania sporu oraz może wpływać na bieg terminów przedawnienia. Jednocześnie ustawodawca oraz orzecznictwo wyraźnie ograniczyły możliwość instrumentalnego wykorzystywania tej instytucji wyłącznie do „ratowania” roszczeń przed przedawnieniem. Warto wiedzieć, jak zawezwanie do próby ugodowej wpływa na bieg terminu przedawnienia roszczenia, ponieważ po zmianie ustawy w 2022 roku się to zmieniło.

Czy zawezwanie do próby ugodowej przerywa bieg przedawnienia?

Historycznie przyjmowano, że samo złożenie wniosku o zawezwanie do próby ugodowej przerywa bieg przedawnienia, podobnie jak wniesienie pozwu. Przez wiele lat była to powszechnie stosowana praktyka, szczególnie w sprawach o zapłatę, gdzie wierzyciele składali kolejne zawezwania, by wielokrotnie przerywać bieg przedawnienia.

Przerwania biegu przedawnienia roszczenia można osiągnąć obecnie, jeśli nastąpi formalne uznanie długu przez dłużnika. Pisemne potwierdzenie długu wzmacnia pozycję wierzyciela w ewentualnym postępowaniu sądowym, wpływając pozytywnie na uzyskanie nakazu zapłaty. Jest to działanie przeprowadzane najczęściej podczas polubownego etapu windykacji.

Zawieszenie biegu terminu przedawnienia

W aktualnym stanie prawnym i orzeczniczym coraz częściej mówi się nie o „automatycznym” przerwaniu, lecz o czasowym wpływie zawezwania na bieg przedawnienia, który w praktyce jest interpretowany jako jego zawieszenie na czas trwania postępowania pojednawczego. Potwierdzenie tego znajdziemy w tekście jednolitym Kodeksu Cywilnego:

" Art. 121. Bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu: [...] 6) co do roszczeń objętych wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej – przez czas trwania postępowania pojednawczego. ".

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

Oznacza to, że termin przedawnienia nie biegnie od momentu złożenia wniosku do zakończenia postępowania ugodowego, ale po jego zakończeniu biegnie dalej, a nie od początku. Takie podejście ma ograniczać nadużycia i wzmacniać funkcję ugodową tej instytucji. Dla wierzyciela oznacza to konieczność bardziej świadomego planowania dalszych kroków – w razie braku ugody nie warto zwlekać z wniesieniem pozwu, ponieważ zawezwanie do próby ugodowej nie daje już „nowego” pełnego terminu przedawnienia, jak bywało to interpretowane w przeszłości.

Zawezwanie do próby ugodowej – opłata sądowa

Z dniem 28 września 2023 r. wprowadzono istotne nowelizacje w Ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, które zmieniły zasady opłacania wniosku o zawezwanie do próby ugodowej. Zmiany te obowiązują również w 2026 r. i są obecnie podstawą naliczania opłat za takie wnioski.

Opłata stała od wniosku o zawezwanie do próby ugodowej w sprawach o prawa majątkowe wynosi:

• 120 zł, gdy wartość przedmiotu sporu nie przekracza 20 000 zł,
• 300 zł, gdy wartość przedmiotu sporu przekracza 20 000 zł.

Ta opłata dotyczy standardowych sporów mających charakter roszczeń pieniężnych – np. niezapłaconej faktury, należności kredytowej, odszkodowania itp.

Poza samą opłatą sądową za wniosek mogą pojawić się także koszty dodatkowe, które nie wynikają bezpośrednio z ustawy o kosztach sądowych, ale mogą powiększyć ogólne nakłady strony:

• koszty zastępstwa procesowego pełnomocnika (np. adwokata lub radcy prawnego),
• opłaty skarbowe – np. od pełnomocnictwa czy innych dokumentów,
• ewentualne koszty związane z doręczeniami i korespondencją. (te są zasadniczo niezależne od samego obowiązku opłaty za wniosek).

Warto pamiętać, że w razie zawarcia ugody sąd może zwolnić stronę od całości lub części opłaty albo nawet zwolnić z kosztów sądowych, jeśli sytuacja finansowa strony i okoliczności sprawy to uzasadniają.

Negatywna odpowiedź dłużnika na propozycje ugodowe

Negatywna odpowiedź dłużnika na propozycje ugodowe oznacza, że nie wyraża on zgody na warunki zaproponowane przez wierzyciela lub wprost odmawia zawarcia ugody w ramach postępowania pojednawczego. Może to przybrać formę pisemnego stanowiska złożonego do akt sprawy, braku zgody podczas posiedzenia sądu albo całkowitej bierności, np. niestawienia się na posiedzeniu bez usprawiedliwienia. W praktyce taka postawa zamyka drogę do polubownego zakończenia sporu na etapie zawezwania do próby ugodowej i powoduje, że postępowanie pojednawcze kończy się bez zawarcia ugody.

Inne rozwiązania dla wierzycieli

Dla wierzyciela negatywna odpowiedź dłużnika nie oznacza jednak utraty dalszych możliwości dochodzenia roszczeń. Wręcz przeciwnie – brak zgody na ugodę stanowi jasny sygnał, że konieczne może być skierowanie sprawy na drogę postępowania sądowego lub podjęcie innych działań, takich jak windykacja polubowna czy zlecenie sprawy profesjonalnej firmie windykacyjnej. Co istotne, odmowa zawarcia ugody lub niestawienie się dłużnika na posiedzeniu może mieć znaczenie przy rozliczaniu kosztów postępowania, zwłaszcza jeśli sąd uzna takie zachowanie za nieuzasadnione i prowadzące do niepotrzebnego przedłużania sporu. Ustalenia dotyczące poniesionych kosztów i odpowiedzialności za nie znajdą się w orzeczeniu kończącym postępowanie.

Pomoc prawna z kancelarii i firm windykacyjnych

Wierzyciele, którzy chcą szybko i skutecznie odzyskać należności po nieskutecznej próbie ugodowej powinni zgłosić się do profesjonalnej firmy windykacyjnej lub kancelarii prawnej. Co więcej, taka pomoc prawna przydaje się też tym, którzy zdecydowali się na pominięcie kroku ugody, choćby z tego powodu, że nie chcą iść na ustępstwa względem dłużnika.

Jeśli masz dłużnika, który zalega ze spłatą należności, zacznij działać jak najszybciej, aby uniknąć przedawnienia roszczenia. Specjaliści doradzą kolejne działania, opracowują indywidualny plan i pomogą wcielić go w życie.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Dlaczego zawezwanie do próby ugodowej nie powoduje już przerwania biegu przedawnienia roszczenia?

Ponieważ po zmianach w Kodeksie cywilnym zawezwanie do próby ugodowej nie jest już uznawane za czynność bezpośrednio zmierzającą do dochodzenia roszczenia. Obecnie powoduje zawieszenie biegu przedawnienia.

W jakim sądzie składa się wniosek o zawezwanie do próby ugodowej?

Wniosek o zawezwanie do próby ugodowej składa się do sądu rejonowego właściwego miejscowo dla przeciwnika (dłużnika), niezależnie od wartości roszczenia.

Czy można złożyć zawezwanie drugi raz w tej samej sprawie?

Sąd Najwyższy dopuszcza drugie zawezwanie, jeśli istnieją nowe okoliczności lub cel jest realny, ale przestrzega przed nadużywaniem tej instytucji w celu dochodzenia roszczenia bez końca i unikania przedawnienia, co prowadzi do zarzutu nadużycia prawa procesowego.